Projektory dziś są bardzo popularne. Każdy widział je już w akcji, a wielu posiada lub nosi się z zamiarem zakupu, czy to do domu, czy do firmy. Wciąż jest jednak wielki problem związany z pewnymi mitami, które nadal funkcjonują w świadomości. Nieskromnie mówiąc, zamierzam kilka z nich obalić ? nie tylko teoretyzując, lecz również posługując się matematyką oraz wykonując proste testy.

Oto pierwszy i powiedziałbym najsłynniejszy mit:

Mit lampy: "Lampa się szybko zużywa i trzeba ją często wymieniać - jest to dodatkowy koszt, który należy wziąć pod uwagę przy zakupie projektora"

Dlaczego uważam, że to mit? Ponieważ kiedyś, tzn. 10 lat temu, czas życia lampy projektora wynosił 300 do 500 godzin. Przez całą dekadę wszyscy przyzwyczaili się, że lampa żyje krótko i trzeba ją zmieniać kilka razy w roku. Trzeba zwrócić uwagę na to, że wówczas lampa kosztowała nawet 5000 zł, dziś kosztuje około 1000 zł. Kiedyś oczywiście był to dodatkowy koszt, który należało brać pod uwagę, dziś nie skupiajmy się za bardzo na tym.

Przyjrzymy się teraz prostej matematyce: Wszyscy moi znajomi używający projektora w domu oglądają kilka filmów tygodniowo, - ale weźmy pod uwagę bardziej zaangażowanych kinomanów, powiedzmy, że oni używają projektora kilka godzin dziennie, czyli zaokrąglając 3 godziny dziennie (zapewniam, że to naprawdę dużo). Pomnóżmy to przez 365 dni w roku, to wychodzi około 1000 godzin. Panowie i Panie! 1000 godzin rocznie przy bardzo częstym użytkowaniu - codziennie! Co nam wychodzi z prostych rachunków? Dziś standardem jest 3000 godzin w nowych projektorach. Więc przez 3 lata można użytkować projektor bez wymiany lampy. Ale tak naprawdę z doświadczenia powiem, że w większości będziecie Państwo oglądać kilka filmów w tygodniu, powiedzmy, że 4 ? daje nam to 8 godzin tygodniowo, czyli około 400 godzin rocznie!! Zapewne zmienicie Państwo projektor na nowy model, a w starym jeszcze nie zużyjecie lamy w połowie.

Powyższe przykładowe wyliczenia uzasadnione zostały przy użytkowaniu w kinie domowym, ale proszę się nie obawiać - statystycznie podobnie wygląda użytkowanie projektora w średniej firmie. Inna sprawa, to wykorzystywanie projektora w reklamie, - czyli wyświetlanie obrazu kilkanaście godzin dziennie - tu też proszę posłużyć się prostą matematyką - może się faktycznie zdarzyć, że trzeba będzie wymienić lampę raz na rok. No cóż, to są już koszty, które należy ponieść, jeżeli chcemy mieć lub zarabiać na takiej formie reklamy.

Nadmienię, że dziś są projektory, które posiadają parametr żywotności lamy na poziomie 8000 godzin - co na to matematyka? He, he?

Mit jasności: "Najważniejszym parametrem projektora jest jasność lampy!"

To zależy czy projektora używamy w domu do wyświetlania filmów, czy w biurze do prezentacji biznesowych. W przypadku zastosowania w biurze tak faktycznie jest, natomiast kino domowe z projektorem o wysokiej jasności nie ma większego sensu. Skupmy się na jasności w kinie domowym, bo niezrozumienie tego aspektu jest często wielkim problemem kupujących.

Oglądanie filmów w domu powinno odbywać się w mocno zaciemnionym pomieszczeniu. Jasność projektora jest w tym przypadku nieistotna. Toshiba wypuszczając parę lat temu swój nowy projektor do kina domowego, podała parametr jasności nie w ANSI Lumenach, lecz określiła go jako "jasność wystarczająca". Wywołało to dezorientację wśród kupujących i o dziwo wśród sprzedawców. Projektor ten niezbyt dobrze się sprzedawał ? być może dlatego, że nikt nie wiedział, jak świeci, a nie pofatygował się żeby sprawdzić to osobiście. Najlepsze projektory do kina domowego, jak np. EPSON EMP-TW600, w trybie Teater Black mają jasność około 400 ANSI Lumenów. Obraz jest mimo to jasny, i co najważniejsze posiada realne kolory. Dodatkową zaletą takiego trybu jest mniejsze zużycie lampy (to dla tych, którzy jednak obawiają się jej szybkiego zużycia). Każdy projektor do kina domowego posiada taki tryb pracy. Różni producenci nazywają go na swój sposób, np. Panasonic trzyma się nazwy ?Cinema? dodając numer 1 lub 2. Aby dobrać dla siebie odpowiedni tryb wyświetlania w kinie domowym, należy indywidualnie sprawdzić to podczas oglądania filmów. Dla porównania można włączyć tryb jasności np. Dynamic i zobaczyć różnicę w kolorach i jasności. Niejednokrotnie po przełączeniu w ten tryb zdarza się, że użytkownik będzie mrużył oczy, co jest bezpośrednią reakcją organizmu na zbyt dużą jasność. Jasność w trybie Dynamic np. w projektorze EMP-TW600 wynosi około 1600 ANSI Lumenów, co wydawałoby się nie jest dużo, lecz w ciemnym pomieszczeniu zmienia to postać rzeczy.

Pamiętajmy, że w projektorach dla kina domowego, najważniejszym parametrem obok rozdzielczości jest kontrast. Duży kontrast (co najmniej 1000:1) pozwoli nam na komfortowe oglądanie tzw. ?ciemnych scen? w filmach. Jest to bardzo istotne, żeby projektor potrafił przekazać obraz, w którym będzie widać szczegóły mimo ciemnych scen. Wyobraźmy sobie scenę z horroru, w której nocą ofiara uciekając przed zagrożeniem kryje się w ciemnej uliczce, a tuż za nią stoi ścigający ją morderca ? jest to scena, w której aż chce się krzyknąć ?uciekaj?!. Projektor o niskim kontraście wyświetli ciemno-szary obraz, na którym najprawdopodobniej nic nie będziemy widzieć i cały sens tej sceny legnie w gruzach, a krzyknąć możemy jedynie:?nic nie widzę!?. Projektor o dużym kontraście powinien nam wyświetlić pełnowartościową scenę, którą będziemy przeżywać zgodnie z zamierzeniem reżysera. I tu zbliżamy się do kolejnego mitu związanego tym razem z ekranem projekcyjnym. Żeby tę scenę obejrzeć w pełnej krasie, potrzebny jest nam oczywiście dobrej jakości projektor o dużym kontraście, ale na czym będzie wyświetlany obraz jest równie istotne. Biała ściana nie wydobędzie wysokiego kontrastu, który posiada projektor - potrzebny nam będzie ekran, który sprosta temu parametrowi.

Mit ekranów: "Po co mi ekran ? mam białą ścianę w domu, będzie widać jak na ekranie"

Mam świadomość, że ekran dla większości amatorów kina domowego wydaje się zbędnym i kolejnym wydatkiem. Nic bardziej mylącego. Wraz z zaawansowaniem technologii projektorów do kina domowego, wzrostem rozdzielczości i kontrastu, rozwinęła się równolegle zaawansowana technologia produkcji ekranów, a raczej chodzi tu przede wszystkim o materiał ekranowy, na którym wyświetlany jest obraz. Obraz wyświetlany na ścianie jest mocno zubożony i często zniekształcony. Poczynając od rozdzielczości, gdzie piksel ma wymiary około 1 mm i może być źle wyświetlany na nierównościach ściany czy nawet farby, która pokrywa tę ścianę. Oczywiście ktoś powie, że przesadzam, że szukam dziury w całym. Liczy się jednak końcowe odczucie podczas oglądania filmu, a rozpatrywanie odbicia jednego piksela nie ma sensu. Wiemy jednak, jak może rozpraszać jeden mały gwóźdź na ścianie gdzie wyświetlany jest obraz. Najbardziej istotne w zastosowaniu ekranu jest to, że wybierając odpowiednią powierzchnię ekranu, oprócz komfortu związanego z prostą, równomiernie pokrytą powierzchnią, zyskamy możliwość obejrzenia owych ciemnych scen. Podstawowym parametrem ekranu do kina domowego jest jego zdolność przekazania kontrastu. Pośrednio można to wyczytać z parametru Gain. Ogólnie mówiąc, do kina domowego powinniśmy zastosować powierzchnię o współczynniku gain mniejszym od 1. Najlepszą obecnie powierzchnią ekranów kina domowego jest MATT GREY (G = 0.8). Powierzchnia ta obniża jasność obrazu o ok. 10%, lecz potrafi przekazać bardzo wysoki kontrast obrazu. Matt Grey to szary materiał, lecz gdy padnie na niego białe światło zmienia się on jak zaczarowany i świeci na biało. Bardzo ważne jest to, że najciemniejszy wyświetlany kolor (czarny) może być tak ciemny, jak nieoświetlona ściana czy ekran ? projektor działa na zasadzie świecenia (jak latarka) może tylko rozjaśnić, a nie przyciemnić materiał ekranowy czy ścianę. To dla tego ten kolor szary jest tak dobry do przekazywania kontrastu. Pamiętajmy jednak o tym, że nie wystarczy pomalować ścianę na szaro, aby otrzymać ten sam efekt. MattGrey to materiał opracowany przez naukowców i nie wydaje mi się, że po prostu pomalowali go na szaro. Dla zobrazowania różnicy i przekonania się, że to działa, proponuję Państwu, abyście wybrali się do najbliższego dealera producenta ekranów i poprosili, aby zademonstrował Wam powierzchnię MG. Test będzie prosty ? przy wyłączonym oświetleniu (najlepiej w warunkach zaciemnienia odpowiadającego zaciemnieniu w Państwa kinie domowym) wystarczy przytknąć do białej ściany wycinek materiału MG i porównać, co jest ciemniejsze. Następnie należy włączyć projektor i wybrać fragment ulubionego filmu i zobaczyć, jak jest przez Państwa odbierany na różnych rodzajach materiału ekranowego. Dobry dealer ekranów powinien dać państwu próbki wszystkich dostępnych materiałów, abyście mogli Państwo przetestować je we własnym zakresie w domu. Pamiętajmy, że do kina domowego nie należy stosować ekranów o wysokim współczynniku Gain. Często zdarza się, że sprzedawca, który nie ma większego pojęcia o ekranach poleca powierzchnię GlassBeaded bądź Pearlscent do kina domowego ? nie wolno tego stosować w kinie domowym. Powierzchnie tego typu podnoszą jasność i powodują, że obraz staje się tzw. szklisty. Kolory lśnią przesadnie. Ten błąd, który popełnia wielu sprzedawców pochodzi najprawdopodobniej z wzorowania się na ekranach w kinach. W kinach, gdzie ekran ma wymiary koło 15 m szerokości należy zastosować materiał kierunkowy, zazwyczaj o powierzchni perłowej ze względu na lewarowanie jasności projektora. Ukierunkowanie obrazu w kinie jest naturalną konsekwencją konstrukcji sali kinowej - wszyscy widzowie siedzą na wprost ekranu. Powierzchnia o dużym współczynniku Gain sprawdza się na dużych wymiarach ekranów.

Dodatkowym elementem ekranu do kina domowego jest czarne obramowanie ? często wykonywane specjalną farbą, która bardzo słabo odbija światło. Co nam daje czarne obramowanie? Przede wszystkim komfort oglądania. Czarne obramowanie wyznacza nam ostre ciemne granice obrazu i podświadomie powoduje, że widz nie szuka wzrokiem obrazu poza obramowaniem. Dodatkową zaletą jest fakt, że można dostroić obraz tak, aby na około 1 mm najeżdżał na obramowanie, co wyeliminuje ewentualne braki synchronizacji na końcach obrazu tzw. "latające linie". Zdarza się to czasami przy wyświetlaniu obrazu telewizyjnego ze słabego tunera TV.

Wnioski są proste. Można oglądać filmy wyświetlając je na ścianie, lecz pełnowartościowy obraz uzyskamy na dobrym ekranie - będziemy mieli gwarancję prawdziwych kolorów i możliwość oglądania ciemnych scen. Gdy decydujesz się na zakup dobrego projektora o wysokim kontraście, to powinieneś zakupić również odpowiedni ekran, aby wykorzystać parametry projektora, za które zapłaciłeś. Jeżeli nie chcesz kupować ekranu, to po prostu podczas wyboru projektora nie zwracaj uwagi na jego parametry, tylko na cenę. Często jednak takie podejście mści się po pewnym czasie. Po miesiącu oglądania filmów będziesz widział wady projektora i ściany, duże wyraźne piksele, tzw. "siatkę" (jeżeli wybierzesz SVGA), słabe, wyblakłe kolory (jeżeli wybierzesz tani biznesowy projektor DLP), lub zaobserwujesz, że się męczysz oglądając film (jeżeli wybierzesz projektor o większej jasności około 2000 ANSI Lumenów).

Autor: Jacek Łyczba / Monroe.pl

Artykul pochodzi z magazynu Projektory i Ekrany Nr 1